|
• بنابراين انگيزههاي تأليف بحار را ميتوان چنين برشمرد:
• 1ـ جلوگيري از فراموشي مجدد يا نابودي کتب حديثي
• 2ـ دستيابي راحت به تمامي احاديث يک موضوع
• مرحله اول
• مراحل تدوين بحار الانوار
• علامه مجلسي ابتدا بدون آنکه در پي تأليف بحار باشد، فهرستي براي ده کتاب حديثي غيرفقهي جهت دسترسي راحت به موضوعات آنها به نام فهرس مصنفات الأصحاب فراهم آورد : امالي (با رمز لي)، خصال (با رمز ل)، عيون اخبار الرضا (با رمز ن)، علل الشرائع (با رمز ع)، معاني الاخبار (با رمز مع) و توحيد صدوق (با رمز يد) که اين کتابها همگي از آثار شيخ صدوق است. عناوين ساير کتابها نيز بدين شرح است: قرب الاسناد حميري (با رمز ب)، امالي يا مجالس شيخ طوسي (با رمز ما)، تفسير علي بن ابراهيم قمي (با رمز فس)، احتجاج طبرسي (با رمز ج )
• مراحل تدوين بحار الانوار
• مرحلۀ دوم علامه پس از تأليف فهرست احساس کرد که مشکل مراجعه به احاديث چندان تفاوت نکرده است. از اين رو تصميم گرفت با استفاده از اين فهرست به جاي ذکر شمارۀ روايت، متن کامل آن را نقل کند و علاوه بر ده کتاب مذکور از منابع ديگر روايي نيز بهره گيرد، اين تصميمي بود که به تأليف بزرگترين مجموعۀ حديثي شيعه، يعني بحار الانوار، منجر شد.
• استخراج روايات از کتب مختلف حديثي و تنظيم آنها بر اساس فهرست مذکور است. نمونهاي از عبارات اين فهرست
• کتاب العقل و الجهل ـ باب أَنّ أوّل ما احتجّ اللهُ به علي الناس العقل؛ج 29 من 9، ن 12 من 32، 4 و 5، من 99، مع 2 من 1.
• اين عبارت نشاندهندۀ آن است که روايات مربوط به عنوان مذکور در کتابهاي زير بدين گونه آمده است در احتجاج، حديث شمارۀ 29 از باب 9 و در کتاب عيون اخبار الرضا، حديث 12 از باب 32 و حديث 4 و 5 از باب 99 و در معاني الاخبار، حديث 2 از باب 1
• همکاران علامه مجلسي در تاليف کتاب بحار الانوار
• آمنه خاتون، خواهر علامه مجلسي.
• اميرمحمد صالح خاتون آبادي
• ميرزا عبدالله افندي
• مولي عبدالله بحراني
• سيد نعمت الله جزايري
شيوۀ علامه چنين بود که بر اساس فهرست مذکور ابتدا ابواب را مشخص کرده و سپس روايات را در ذيل عناوين ابواب درج ميکرد. از اين رو مجلدات بحار در زمان واحد در دست تأليف بوده، گرچه برخي از آنها زودتر به پايان رسيده است.
|
